Топ-100 ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 284

ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 284




                                               

Oczepiny

Oczepiny to dawny obrzęd weselny znany u większości ludów słowiańskich, podczas którego panna młoda symbolicznie przechodziła ze stanu panieńskiego w zamężny. Nazwa oczepiny pochodzi od czepca, nakrycia głowy, jakie nosiły mężatki w miejsce panie ...

                                               

Prażucha

Prażucha – staropolska potrawa obecnie charakterystyczna dla regionalnej kuchni wiejskiej Lubelszczyzny. Nazwa pochodzi od wyprażania mąki. Ciasto wyrabia się z mąki pszennej i gryczanej. Gotową prażuchę podaje się ze skwarkami.

                                               

Przednówek

Przednówek – dziś już historyczne, nieprecyzyjne określenie czasu liczonego na wsi pomiędzy okresem kończenia się zapasów żywności z poprzedniego roku w gospodarstwach, zwykle pod koniec zimy, a okresem zazielenienia się łąk i pierwszych plonów w ...

                                               

Rabosz

Rabosz – używany w średniowiecznej Europie i później, kawałek drewna z wykonanymi nacięciami zapisującymi ważne dane, o których zamierzano pamiętać, np. liczbę posiadanych zwierząt hodowlanych, ilość zebranego ziarna, snopów itp.

                                               

Rózga weselna

Rózga weselna – dawny rekwizyt obrzędu weselnego o znaczeniu symbolicznym, wity w wieczór przedślubny w domu panny młodej lub starszej druhny podczas rózgowin. Rózga weselna znana i wita była w wielu regionach Polski. Głównie na ziemiach przemysk ...

                                               

Sernik (pomieszczenie)

Sernik - pomieszczenie służące do suszenia serów, obecne w budynkach spotykanych w dawnej Polsce. Najczęściej był to pewien rodzaj drewnianej skrzyni przypominającej niewielką chatkę umieszczoną stosunkowo wysoko nad ziemią, na jednym bądź kilku ...

                                               

Swat

Swat – wyraz pochodzący od staropolskiego słowa swadźba, czyli wesele, i oznacza osobę, która jest pośrednikiem w zawieraniu małżeństwa. Zależnie od regionu Polski określany też jako dziewosłęb, swach, raj, rajek, rajca, rajko, rajbieda, rajbasz, ...

                                               

Tatersal

Tatersal – dawniej zorganizowane targowisko koni w miejscu zamkniętym; także publiczna ujeżdżalnia lub szkoła jazdy konnej. Określenie pochodzi od nazwy przedsiębiorstwa handlu końmi Tattersalls, założonego w 1766 roku koło londyńskiego Hyde Park ...

                                               

Tłoka

Tłoka – słowiański obyczaj pomocy sąsiedzkiej na wsi. Przetrwał do drugiej połowy XX wieku. W razie konieczności wykonania pilnej pracy, która przerastała możliwości zainteresowanego, zapraszano do pomocy całą wieś. Pracę wykonywano nieodpłatnie. ...

                                               

Włodarz (funkcja)

Włodarz – zarządca odpowiedzialny przed właścicielem majątku ziemskiego za jego stan lub w ograniczonym zakresie osoba odpowiedzialna za stan prac w polu. W XI i XII wieku włodarze kierowali dworami panującego, następnie także innych panów feudal ...

                                               

Wołoczebne

Wołoczebne – zwyczaj ludowy znany na Podlasiu, zwłaszcza na Białostocczyźnie. W dawnych czasach chłopi w Wielkanoc, chodząc od chaty do chaty, zbierali po kilka jajek, aby później zanieść je dziedzicowi do dworu ze świątecznymi życzeniami. Na poc ...

                                               

Zabijanie grajka

Zabijanie grajka – jeden ze zwyczajów ludowych występujących przed Wielkim Postem. Był on popularny szczególnie na Kujawach Zachodnich. Obrzęd ten symbolizował koniec karnawału i początek Wielkiego Postu. Gdy z wtorku na środę kończono karnawałow ...

                                               

Język kaszubski

Język kaszubski, dialekt kaszubski – mowa zachodniosłowiańska i lechicka o spornym statusie – w zależności od przyjętych kryteriów uznawana za odrębny język lub dialekt języka polskiego. Często przyjmowane jest stanowisko pośrednie, unika się okr ...

                                               

Alfabet kaszubski

Alfabet kaszubski – alfabet, oparty na piśmie łacińskim, służący do zapisu języka kaszubskiego. Składa się z 34 następujących liter: A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż Oprócz tego, ...

                                               

Kaszubska Wikipedia

Kaszubska Wikipedia – edycja Wikipedii w języku kaszubskim. Powstała 1 kwietnia 2004 roku, pierwszym hasłem był artykuł Kaszebe, tego samego dnia dokonano również pierwszej edycji strony głównej projektu. Jest jedyną Wikipedią tworzoną w języku o ...

                                               

Rada Języka Kaszubskiego

Rada Języka Kaszubskiego – organ przy Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim, zajmujący się między innymi regulacją etnolektu kaszubskiego oraz upowszechnianiem i promowaniem wiedzy o nim. Została powołana 26 sierpnia 2006 roku jako jeden z elementów rea ...

                                               

Język polski

Język polski, polszczyzna – język z grupy zachodniosłowiańskiej, stanowiącej część rodziny indoeuropejskiej. Funkcjonuje jako język urzędowy Polski oraz należy do oficjalnych języków Unii Europejskiej. Ocenia się, że jest mową ojczystą ok. 44 mln ...

                                               

Polski alfabet Braille’a

Polski alfabet Braille’a – polska lokalizacja międzynarodowego alfabetu Braille’a umożliwiająca zapisywanie i odczytywanie tekstów osobom niewidomym w języku polskim.

                                               

Alfabet polski

Oparty jest na piśmie łacińskim i składa się obecnie z 32 liter, z czego dziewięć ma znaki diakrytyczne; każda litera może występować w formie majuskuły lub minuskuły. W poniższej tabeli przedstawiono litery wraz z ich nazwami: Litery Q ku; majus ...

                                               

Bałtyzm

Bałtyzm – zapożyczenie leksykalne lub gramatyczne z języków bałtyckich. Jednym z najpopularniejszych bałtyzmów w języku polskim jest nazwa grupy etnicznej – Kurpie. Jest to zapożyczenie z języka pruskiego i oznacza "buty”.

                                               

Ch (dwuznak)

Ch – dwuznak występujący w języku polskim i wielu innych. Zapożyczony z łaciny, gdzie służył do zapisywania greckiego ⟨χ⟩. Stąd w wyrazach obcych etymologicznie odpowiada łacińskiemu i niemieckiemu, często także francuskiemu czy angielskiemu ⟨ch⟩ ...

                                               

Cz (dwuznak)

Cz – dwuznak składający się z liter C i Z. W pisowni polskiej najczęściej oznacza dźwięk spółgłoski zwarto-szczelinowej zadziąsłowej bezdźwięcznej oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem. Występuje także w innych ortogra ...

                                               

Dialekty języka polskiego

Dialekty języka polskiego – regionalne odmiany języka polskiego, używane na terenie Polski i Kresów Wschodnich. Wykazują znaczną odrębność od polszczyzny standardowej, głównie w zakresie fonetyki i leksyki. Z obiegowymi dialektami polszczyzny zwi ...

                                               

Dz (dwuznak)

Dz – dwuznak składający się z liter D i Z. Występuje w językach: polskim, słowackim i węgierskim. Najczęściej oznacza dźwięk spółgłoski zwarto-szczelinowej dziąsłowej dźwięcznej oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem.

                                               

Dzban (określenie)

Dzban – potoczne określenie w języku polskim, funkcjonujące zwłaszcza w mowie młodzieżowej, oznaczające głupka lub kogoś, kto zrobił coś głupiego. Epitet ten ma charakter wieloznaczny i przypisuje się mu różne skojarzenia. Wzrost popularności teg ...

                                               

Dzi

Dzi – połączenie liter używane w ortografii współczesnego języka polskiego, mające kilka realizacji fonetycznych. W zależności od położenia oraz budowy słowotwórczej wyrazu może być: trójznakiem, odczytywanym jako głoska zapisywany jest jako dź n ...

                                               

Dź (dwuznak)

Dź – polski dwuznak składający się z liter D i Ź. W języku polskim najczęściej oznacza dźwięk spółgłoski zwarto-szczelinowej dziąsłowo-podniebiennej dźwięcznej oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem.

                                               

Dż (dwuznak)

Dż – polski dwuznak składający się z liter D i Ż. W języku polskim najczęściej oznacza dźwięk spółgłoski zwarto-szczelinowej zadziąsłowej dźwięcznej oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem.

                                               

Elektroniczne Archiwum Zabytków Piśmiennictwa Polskiego

Elektroniczne Archiwum Zabytków Piśmiennictwa Polskiego jest projektem zamawianym Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego realizowanym w latach 2008–2010. Koszt projektu wyniósł 4 mln zł, realizację nadzorowało Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

                                               

Filip z konopi (przysłowie)

Sformułowanie "filip z konopi” przywołuje się obecnie dla określenia osoby, która robi coś nie w porę, przedwcześnie – "wyrwał się jak filip z konopi”. Słownik języka polskiego podaje "odezwać się nie w porę, powiedzieć coś bez zastanowienia, nie ...

                                               

Fonetyka języka polskiego

Fonem / ŋ / ma dwa główne alofony. Głoska "ałto", "a-uto" jest według normatywistów rażącym błędem.

                                               

Grzegorz Brzęczyszczykiewicz

Grzegorz Brzęczyszczykiewicz jest fikcyjnym nazwiskiem filmowej postaci Franciszka Dolasa z polskiej komedii pt. Jak rozpętałem drugą wojnę światową. Bohater filmu podaje je podczas przesłuchania funkcjonariuszowi Gestapo w tej roli Emil Karewicz ...

                                               

Hanys

Hanys – określenie rdzennego mieszkańca dawnej pruskiej części Górnego Śląska. Hanys to autochton, natomiast nie określa się tak osób spoza Czarnego Śląska, które na Śląsku mieszkają i przyjęły śląską kulturę.

                                               

Historia języka polskiego

Zależnie od przyjętych kryteriów badacze wyróżniają w sumie pięć okresów rozwoju języka polskiego: nowopolski – od końca XVIII w. do 1939 współczesny – po 1939 średniopolski – od XVI w. do końca XVIII w. przedpiśmienny – od X w. do połowy XII w. ...

                                               

Historia ortografii polskiej

Polacy w XII wieku przejęli alfabet łaciński. Zasób łacińskich liter nie był jednak wystarczający do oznaczenia wszystkich polskich dźwięków, zabrakło ich dla spółgłosek średniojęzykowych ciszących, samogłosek nosowych, a także spółgłosek dziąsło ...

                                               

Indeks czytelności FOG

FOG – indeks czytelności, który ma na celu określenie stopnia przystępności tekstu. Jego wartość oznacza liczbę lat edukacji potrzebnych do zrozumienia tekstu, np. wartość FOG=9 jakiegoś tekstu oznacza, że tekst ten będzie zrozumiały dla absolwen ...

                                               

Instytut Języka Polskiego PAN

Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk – jedyna w Polsce placówka naukowo-badawcza zajmująca się badaniem języka polskiego we wszystkich jego aspektach i odmianach. Instytut posiada własną bibliotekę naukową informacje na temat zbiorów ...

                                               

Italianizm

Italianizm – słowo zapożyczone z języka włoskiego i wprowadzone na grunt słownictwa polskiego. Włoska moda językowa zapanowała w Polsce w XV wieku i trwała do XVIII. Zjawisko to było związane z pojawiającymi się w Polsce ideami włoskiego odrodzen ...

                                               

Język ogólnopolski

Język ogólnopolski – standardowa, kanoniczna odmiana języka polskiego, nauczana i promowana w szkołach oraz pełniąca funkcję języka administracji, mediów i literatury, zwłaszcza w kontaktach publicznych. Używana jest na terenie całej Polski w sze ...

                                               

Język Polski

"Język Polski ” – czasopismo naukowe, dwumiesięcznik wydawany od 1913 w Krakowie; propaguje wiedzę o języku polskim i językoznawstwie ogólnym. Od 2016 roku wydawane jest jako kwartalnik. Czasopismo ukazuje się do 1913, jego roczniki IV i V 1919–1 ...

                                               

Język polski w epoce przedpiśmiennej

Epoka przedpiśmienna w historii języka polskiego trwała od połowy X w. do połowy XII wieku. Z okresu tego znane są jedynie zapisy nazw własnych z terenu Polski, zawarte głównie w tekstach łacińskich.

                                               

Kitaby

Kitaby – zbiory tekstów zawierających zasady religii muzułmańskiej, opowieści moralistyczne związane z treścią Koranu i hadis, przepisy rytualne, legendy z życia proroków, apokryfy, tłumaczenia lub oryginały modlitw. Cechą charakterystyczną kitab ...

                                               

Kliknij tutaj

"Kliknij tutaj ” − wyrażenie, które jest używane w sieci Internet jako hiperłącze do oddzielnej strony. W języku angielskim używa się analogicznie wyrażenia: click here. W dniu 30 maja 2011 wyszukiwarka Google zwróciła 21 600 000 wyników wyszukiw ...

                                               

Kurwa

Kurwa – najczęściej używany polski wulgaryzm, wykorzystywany również jako przekleństwo. Występuje w wielu funkcjach. Jest produktywny słowotwórczo, obfituje w słowa pochodne, eufemizmy i derywaty. We współczesnej formie funkcjonuje od XV w.; wiel ...

                                               

Lekcja języka polskiego

Lekcja języka polskiego – cykliczny dziesięciominutowy program telewizyjny nadawany w bloku Studia 2 Telewizji Polskiej w latach 70. XX wieku, prowadzony przez językoznawcę Walerego Pisarka.

                                               

Liga rokitnicka

Liga rokitnicka – liga językowa z następującymi językami powinowatymi: polskim, litewskim, białoruskim, ukraińskim i kaszubskim. Nazwa ligi pochodzi od miejscowości Rokitno w obwodzie rówieńskim na Ukrainie.

                                               

Lista kolorów

Nazwy kolorów w języku polskim Artykuł zawiera spis często używanych kolorów, zarówno w języku codziennym, jak i w specyficznych grupach zawodowych. W pierwszej części pogrupowano nazwy barw alfabetycznie, z dołączoną próbką, a także opisem RGB i ...

                                               

Mikrotoponimia

Nazewnictwo drobnych obiektów terenowych, tj. leśne drogi, uroczyska, szczególny typ toponimów. Należy podkreślić, że nazwy te są nieoficjalne i wskazują obiekty znajdujące się głównie na terenach niezamieszkałych.

                                               

Mistrz Mowy Polskiej

Mistrz Mowy Polskiej – program społeczny, którego celem jest popularyzacja języka polskiego i uhonorowanie nagrodami osób – które, według powszechnie uznanych kanonów, zasługują na miano Mistrzów Mowy Polskiej. Uroczystość jest obecna w mediach d ...

                                               

Młodzieżowe Słowo Roku

Młodzieżowe Słowo Roku – coroczny plebiscyt organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN we współpracy z projektem "Słowa klucze” w ramach programu "Ojczysty – dodaj do ulubionych”. Jego celem jest wyłonienie najbardziej popularnych wśród młodych l ...

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie